MEGAMOCNI

Jak uzyskać zasiłek celowy dla opiekunów osób niepełnosprawnych?

MPiPS opiekuni protesty zasiłek

Dodano 2013-10-21 10:20:20 | Autor: Emil Kowalski

Tydzień temu, odbyły się protesty opiekunów osób niepełnosprawnych w Warszawie. Wszyscy wiemy jak się zakończyły i co im obiecano. Rząd zapewnił ich o możliwości otrzymania zasiłków celowych i w związku z tym, napisaliśmy do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, aby przedstawiono dokładne kryteria udzielania zasiłków celowych.

W odpowiedzi otrzymaliśmy następujący list, który udostępniamy Państwu. Mamy nadzieję, że będzie on pomocny przy uzyskaniu zasiłku celowego dla opiekunów osób niepełnosprawnych. 

Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r. poz. 182, ze zm.), zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opalu, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. Zasiłek celowy może być przyznany również w celu realizacji postanowień kontraktu socjalnego. W takim przypadku może być wypłacany niezależnie od dochodu, przez okres do 2 miesięcy od dnia, w którym osoba objęta kontraktem socjalnym, w trakcie jego realizacji, stała się osobą zatrudnioną.

Przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań gminy, które wykonuje ośrodek pomocy społecznej.
Zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, jednorazowym, mającym formę pieniężną, chociaż ustawa o pomocy społecznej w pewnych sytuacjach dopuszcza możliwość przyznania powyższego świadczenia w formie biletu kredytowanego. Z samej definicji wynika, iż zasiłek ten jest przyznawany w określonej kwocie „w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby”. Niewątpliwie niezbędna potrzeba bytowa to przede wszystkim potrzeba podstawowa dla biologicznej egzystencji osoby lub rodziny (przede wszystkim : żywność, leki, odzież, opal) . Niezbędna potrzeba to taka bez zaspokojenia której osoba me może egzystować, zagrożone są jej warunki istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia - tak. wyrok NSA z dnia 30 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1451/07, LEX nr 489096.

W orzecznictwie sądów wskazuje się, iż przyczyną uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego może być np. pokrycie kosztów leczenia w niepublicznym zakładzie opieki zdrowotnej, jezeli leczenie takie stanowi niezbędną potrzebę życiową ubiegającej się o pomoc osoby (wyrok NSA z 29 czerwca 2000 r., I SA 289/00), wyprawka szkolna dla dzieci (wyrok NSA z 14 grudnia 19999 r„ISA 1484/99), spłata zadłużenia powstałego z konieczności zakupu opału (wyrok WSA z 9 lipca 2008r„ II SA/Bd 392/08). Spożycie ciepłego posiłku w ciągu dnia (wyrok WSA z 30 maja 2008 r., II SA/Go 149/08). 

Zasiłek celowy jest świadczeniem z pomocy społecznej uzależnionym od spełnienia kryterium dochodowego, tj. przysługuje, gdy dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kwoty 542 zł a w przypadku osoby pozostającej w rodzinie kwoty 456 zł.

Zgodnie z ai1. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nic stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej do dochodu nie wlicza się:

  1. jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;
  2. zasiłku celowego;
  3. pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;
  4. wartości świadczenia w naturze;
  5. świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;
  6. dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej l ha przeliczeniowego. 

Katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu są na gruncie ustawy o pomocy społecznej zamknięte. Jako dochód należy więc uznać każde przysporzenie majątkowe, niewymienione w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. 

Zasiłek celowy może być także przyznawany niezależnie od dochodu osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego lub w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach, osoba, której dochód jest wyższy niż odpowiednie kryterium dochodowe, tj. przekracza kwotę 542 zł w przypadku osoby samotnie gospodarującej i kwotę 456 zl w przypadku osoby w rodzinie, może starać się o:

  1. specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiedniego kryterium dochodowego ( 542/456 zł), który nie podlega zwrotowi;
  2. zasiłek okresowy oraz zasiłek celowy, pod warunkiem ich zwrotu w części lub całości.
  3. Wniosek o przyznanie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego powinien być złożony do ośrodka pomocy społecznej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o zasiłek celowy. Pracownik socjalny ośrodka pomocy społecznej w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy przeprowadza wywiad środowiskowy.
  4. Dodatkowo zgodnie z art. 107 ust. 5a ustawy o pomocy społecznej sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się na podstawie następujących dokumentów:
  5. dowodu osobistego lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość;
  6. skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka lub książeczki zdrowia dziecka (do wglądu);
  7. dokumentów określających status cudzoziemca w Rzeczypospolitej Polskiej;
  8. decyzji właściwego organu w sprawie renty, emerytury, świadczenia przedemerytalnego lub zasiłku przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, uposażenia w stanie spoczynku, renty strukturalnej oraz renty socjalnej;
  9. orzeczenia komisji do spraw inwalidztwa i zatrudnienia wydanego przed dniem 1 września 1997r., orzeczenia lekarza orzecznika o niezdolności do pracy, niezdolności do samodzielnej egzystencji, orzeczenia komisji lekarskiej;
  10. orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności;
  11. zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, zawierającego informacje o wysokości potrąconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składki na ubezpieczenie chorobowe;
  12. zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych (usług rolniczych), zawierającego informacje o potrąconej zaliczce na podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składki na ubezpieczenie chorobowe;
  13. zaświadczenia albo oświadczenia o okresie zatrudnienia, w tym o okresach, za które były opłacane składki na ubezpieczenia społeczne, oraz o okresach nieskładkowych;
  14. dowodu otrzymania renty, emerytury, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, uposażenia w stanie spoczynku, renty strukturalnej oraz renty socjalnej;
  15. zaświadczenia urzędu gminy albo oświadczenia o powierzchni gospodarstwa rolnego w hektarach przeliczeniowych;
  16. zaświadczenia albo oświadczenia o kontynuowaniu nauki w gimnazjum, szkole ponadgimnazjalnej, szkole ponadpodstawowej lub szkole wyższej;
  17. decyzji starosty o uznaniu lub odmowie uznania za osobę bezrobotną, utracie statusu osoby bezrobotnej, o przyznaniu, odmowie przyznania, wstrzymaniu, wznowieniu wypłaty oraz utracie lub pozbawieniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych, świadczenia szkoleniowego, stypendium, dodatku aktywizacyjnego albo oświadczenia o pozostawaniu w ewidencji bezrobotnych lub poszukujących pracy;
  18. decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ustaleniu kapitału początkowego;
  19. zaświadczenia albo oświadczenia o zobowiązaniu do opłacania składki na ubezpieczenie społeczne rolników;
  20. dowodu opłacenia składki na ubezpieczenie społeczne rolników;
  21. dowodu opłacenia składki na ubezpieczenie społeczne przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą;
  22. zaświadczenia albo oświadczenia o zadeklarowanej podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą;
  23. zaświadczenia albo oświadczenia, o których mowa w art. 8 ust. 7 i 8 ustawy o pomocy społecznej;
  24. zaświadczenia albo oświadczenia o uzyskaniu dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 11 i 12 ww. ustawy;
  25. decyzji organów przyznających świadczenia pieniężne;
  26. oświadczenia o stanie majątkowym.

W przypadku gdy okoliczności sprawy, mające wpływ na prawo do świadczeń, wymagają potwierdzenia innym oświadczeniem lub dokumentem niż wyżej wymienione, kierownik ośrodka pomocy społecznej może domagać się takiego oświadczenia lub dokumentu.

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i ww. dokumentów kierownik ośrodka podejmuje decyzję o przyznaniu lub odmawia przyznania tego rodzaju pomocy.
Terminy dla kierownika ośrodka pomocy społecznej do wydania decyzji w sprawie zasiłku celowego określa Kodeks postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ.
Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, tj. od dnia złożenia wniosku o zasiłek celowy, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.

Należy zauważyć, iż organy administracyjne, podejmując decyzję o przyznaniu zasiłków celowych z. pomocy społecznej działają w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że przyznanie zasiłku celowego nie jest obligatoryjne, nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Powyższe potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2006r. sygn. akt I SA/Wa 1781/06, w którym Sąd uznał, ze „uznanie administracyjne obejmuje prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielanie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.” I.I X nr 3 19893.

Podobnie wypowiedział się WSA w Łodzi w wyroku z dnia 15 stycznia 2013r. stwierdzając, ze z treść unormowania art. 39 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jest to świadczenie, które może lecz me musi zostać przyznane przez organ administracyjny, nawet wówczas gdy wnioskodawca spełnia kryteria ustawowe.
Zasiłek celowy jest świadczeniem, co do zasady jednorazowym. Zasiłek ten bowiem jest przyznawany na określony cel, a nie na „okres czasu'’. Możliwe jest jednak przyznanie zasiłków celowych i specjalnych zasiłków celowych w następującym po sobie okresie. Udzielenie kolejnych zasiłków celowych powinno zostać poprzedzone przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego, chociażby celem ustalenia, czy zmieniła się sytuacja dochodowa lub osobista strony.

Biuro Promocji i Mediów
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej
Tel.  22 661 11 13, 22 661 11 22
Mail: prasa@mpips.gov.pl
Twitter: @mpips_rp

Przeczytaj również o pozostałych tematach z tym związanych - tutaj